Maj 2018
PnWtrCzPtSbNd
30123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031123

O Gminie - Historia


Prosto spod ziemi

Znaleziska archeologiczne z terenu gminy Mrozy dowodz, e pierwsze lady osadnictwa na tych terenach pochodz z okoo 10 - 8 tys. lat p.n.e. i nale do grup owcw paleolitycznych. Zostay odkryte w miejscowoci Mrozy i ukwiec. Nieco modsze, bo z ok. 4600 r. p.n.e. (epoka kamienia) s pozostaoci plemion koczowniczych, prowadzcych gospodark rolniczo-pastersk. S to przede wszystkim narzdzia w postaci znalezisk lunych, znaczcych tras przejcia pasterskich grup. Ze wzgldu na koczowniczy tryb ycia tych ludzi jakiekolwiek znaleziska s rzadkoci, dlatego na uwag zasuguje odkryta osada kultury amfor kulistych w Zdrojkach. Nastpny etap w dziejach ludzkoci - epoka metalu (II epoka brzu), to ju ludno pnomadyczna, midzy innymi kultura trzciniecka. lady jej punktw osadniczych mona spotka w Borkach i Zdrojkach. W III okresie epoki brzu do ok. 650 r. p.n.e. (wczesna epoka elaza) na obszarze wschodniego Mazowsza powstay pierwsze osady kultury uyckiej, ktrej przejawami s wykopaliska z ukwca. Z przeomu starszej epoki elaza i okresu lateskiego, kiedy z kultury uyckiej wyonia si tzw. kultura grobw kloszowych, pochodz znaleziska z okolic Koacza, za z okresu dominacji cesarstwa rzymskiego pochodz wykopaliska z Kuflewa. Wszystkie badania archeologiczne, cho byo ich w stosunku do iloci zabytkw archeologicznych niewiele, zawiadczaj, e na tym terenie od dawna istniay lady osadnictwa. Miao ono charakter koczowniczy, gdy taki tryb ycia i gospodarowania wtedy obowizywa.

Osadzeni w grodzisku

Na przestrzeni wiekw zmienia si ludzka kultura. Czowiek postanawia osi w jednym miejscu, rezygnujc tym samym z koczowniczego trybu yciu. Wielu ludzi decyduje si osi na terenach, ktre kilkanacie wiekw pniej wejd w skad gminy Mrozy. Okoo VII w. pojawiaj si grody i towarzyszce im osady oraz cmentarzyska, ktre pniej dadz pocztek wielu miastom. Byy to gwnie osady obronne, dlatego lokowano je na wysokich cyplach o urwistych zboczach. Dominuje wtedy jeszcze gospodarka naturalna, to znaczy, e ludno mieszkajca w grodach zajmuje si gospodark roln i len, ale mamy ju do czynienia z pocztkami handlu i rzemiosa, czemu sprzyja zgrupowanie ludzi w wiksze skupiska, podzia pracy i rosnca wymiana towarw. Takie grodzisko wystpuje na terenie gminy Mrozy we wsi Grodzisk, ktra od niego wzia swoj nazw. Badania archeologiczne dowodz, e pochodzi ono z XI w. Jest to grodzisko dwuczonowe wraz z otaczajcymi je osadami, z ktrych jedna wydaje si mie charakter produkcyjny. Take prawdopodobnie do tego grodu naley cmentarzysko odkryte w pobliu szkoy podstawowej w Grodzisku. Grd ten miaby w czasach Miecawa - wadcy Mazowsza do 1047 r. - stanowi zapor przed atakiem z Maopolski. Jest to pierwsza notowana na tym terenie znaczniejsza osada. Nie oznacza to jednak, e w tym czasie w innym miejscu na obszarze gminy nie byo osadnictwa. Chociaby niezidentyfikowane chronologiczne lady grodu w Kuflewie ka sdzi, e w innych czciach gminy te wystpoway ludzkie osady

redniowieczne miasteczka

Rozwj cywilizacyjny wymusza i cigle wymusza postp technologiczny, ktry z kolei suy rozwojowi nowych dziedzin. Tak te byo z rzemiosem, ktrego rozkwit przypada na okres redniowiecza. Wie si z nim handel, a z handlem powstawanie wikszych orodkw miejskich umoliwiajcych swobodn wymian towarw i usug. Z tego powodu w redniowieczu tak popularnoci cieszya si lokacja miast i miasteczek. Na terenie gminy Mrozy zostay zlokalizowane dwa miasta, oba na prawie magdeburskim. Pierwsze z nich - Kuflew, otrzyma staraniem wczesnych wacicieli dbr --Marcina, Jana, Wiktoryna, Wernera Oborskich, prawo lokacyjne w 1526 r., drugie - eliszew (pniej nazwa zmieniona na Jeruzal), z inicjatywy Serafina i Zygmunta Oborskich, zostao lokowane w 1533 r.. Aby jednak mona byo uzyska tam prawa miejskie, trzeba byo wczeniej utworzy parafi i postawi koci. Erekcja parafii Kuflew miaa miejsce w 1515 r. a parafii eliszew w 1532 r. Osadzenie miasteczka wymagao wytyczenia rynku. Do tej pory zachowa si prostoktny rynek w Jeruzalu, ktry jest dosy obszerny, ma wymiary 100 m x 120 m (by wikszy ni rynek w wczesnym miecie Warszawa). Swj wylot na rynku znajdowa stary gociniec z Warszawy do Siedlec, przebiegajcy przez miasteczko. Miao to due znaczenie lokalizacyjne, ale tylko do roku 1820, kiedy to wybudowano szos Warszawa - Misk - Siedlce (obecnie Warszawa - Terespol). Oba miasta cechowaa karowato, to znaczy niewielkie uposaenie w gruntach, zaledwie po 3 any. Ludno miejska nie miaa wic szans zajmowa si rolnictwem, pozosta jej jedynie handel i rzemioso, co w powizaniu z maym zasigiem targowym Kuflewa i Jeruzala, nie dawao szans rozwoju. Walka szlachty z mieszczastwem o przywileje, liczne wojny, w tym przede wszystkim najazd Szwedw, rozbiory przyspieszyy tylko upadek tych i im podobnych miast na Mazowszu. Kuflew prawdopodobnie utraci prawa miejskie w niedugim czasie po ich uzyskaniu (chocia niektrzy podaj, e po roku 1820), Jeruzal przesta by miastem okoo 1820 r., po wybudowaniu wspomnianej wczeniej szosy Warszawa - Misk - Siedlce. Przez duszy czas, zarwno Kuflew jak i Jeruzal, na tle pozostaych miejscowoci wchodzcych w skad dzisiejszej gminy Mrozy, odznaczay si du rang, penic m.in. funkcj orodkw owiatowych i administracyjnych. Jeszcze w latach 1918-1954, z przerw na czas II wojny wiatowej, w Kuflewie bya siedziba gminy Kuflew (wczeniej siedziba gminy Kuflew znajdowaa si w Woli Rafaowskiej). W Jeruzalu do 1922 r. miecia si przeniesiona z Latowicza siedziba gminy ukwiec, a od 1922 r., po likwidacji gminy ukwiec siedziba gminy Jeruzal.

Wsie folwarczne

Pozostae miejscowoci peniy rang wsi folwarcznych. W przewaajcej czci wchodziy w skad dbr Kuflewa, ktre dokadnie liczyy 8 folwarkw (Kuflew, Huta, Liwiec, Guzew, Gj, Skruda, Jeziorek, Barania Rudka) i 17 wsi (Kuflew, Topr, Grodzisk, Guzew, Gj, Barania Rudka, Wola Paprotnia, Struga Dolna i Grna, Rudka, Lubomin, Wola vel Huta Rafaowska, Dbrowa, Sokolnik, Trojanw, Koacz, Maa Wie, Jeziorek) . Dobra te byy kolejno wasnoci Oborskich, Skarbka, Weroniki Korzbok-ckiej, Dbrowskich (Weroniki ckiej-Dbrowskiej i Bronisawa Dbrowskiego - syna Henryka, wodza Legionw Polskich), Lubomirskich, Szweycera. Po II wojnie wiatowej zostay rozparcelowane wrd mieszkacw i kady otrzyma po ziemi uprawnej. Wsie nalece do parafii Jeruzal miay innych wascicieli: Oborskich, Leniowskich, ponownie Oborskich, Gogowskich, Rudziskich, Cieszkowskich3 . Do dzi utrzyma si rolniczy charakter tych terenw

Od myna do miasta Mrozy

Pierwsze, znane wzmianki o mieszkacach osady o nazwie Mrozy pochodz z 1674 r. Z nich dowiadujemy si, e Mrozy pierwotnie byy osad mysk w parafii Kauszyn, zamieszka przez rodzin Mrozw. Z przeprowadzonych bada historycznych wynika, e pierwotna osada zlokalizowana bya na lewym brzegu rzeki Trytwa, stanowicej jednoczenie granice ziem liwskiej i czerskiej, na wschd od traktu wiodcego z Kauszyna do Kuflewa. Mniej wicej w pierwszej poowie XVIII w. w ssiedztwie Mrozw pojawiaj si inne osady myskie: Dbkowizna (zwana rwnie Dbkowizn) i Kozowizna.

Pod koniec XVIII w. do Mrozw przybywaj osadnicy olderscy zwani Holendrami. Bya to ludno wyznania niekatolickiego. Trudnia si rolnictwem. Zaoone przez nich kolonie obok istniejcych osad myskich day pocztek Mrozom jako wsi.

W wieku XIX w granicach odpowiadajcym dzisiejszym Mrozom wystpoway takie osady, jak: Semanowizna, Wola Kauska, Bernatowizna, Dbkowizna, Kozowizna, Wymyle, Wydmysy i oczywicie Mrozy. W wieku XX doszo do scalenia wszystkich osiedli w jedn miejscowo. Najpniej do Mrozw zostaa przyczona Wola Kauska.

Znaczce oywienie terenw wok Mrozw nastpio na skutek wybudowania w latach 1820-1824 szosy warszawsko-terespolskiej zwanej traktem brzeskim przebiegajcej przez oddalony o 5 km od Mrozw Kauszyn. Szosa sprzyjaa rozwojowi handlu w Kauszynie i tym samym powodowaa napyw ludnoci pochodzenia ydowskiego. ydzi bardzo chtnie na miejsce swojego zamieszkania wybierali ssiadujce z Kauszynem kolonie, w tym Mrozy. ydzi w Mrozach mieli wasny dom modlitwy, znajdujcy si w jednej z kamienic przy dzisiejszych ulicach Jana Kiliskiego i Pokoju. Napywaa rwnie ludno o niemieckobrzmicych nazwiskach. Z pocztku, jak udao si ustali byli to osadnicy olderscy, pniej kolonici niemieccy wyznania ewangelicko-augsburskiego nalecy do parafii w Wgrowie. Byo ich na tyle duo, e Mrozach mieli swj wasny kantorat, koci i cmentarz.

Najwaniejszym czynnikiem rozwoju Mrozw bya z ca pewnoci wybudowana w 1866 r. kolej elazna warszawsko-terespolska. W Mrozach zostaa zlokalizowana stacja z wie cinie, zaopatrujc parowozy w wod oraz bocznica kolejowa z ramp przeadunkow, istotn z punktu widzenia ruchu towarowego. Kolej spowodowaa duy napyw do Mrozw i okolic ludnoci o rnorodnych zawodach, w tym pokanej grupy kolejarzy.

Kolejnym, jake wanym epizodem w dziejach Mrozw, wpywajcym w ogromnej mierze na charakter tej miejscowoci, byo otwarcie w 1908 r. pierwszego w Krlestwie Polskim ludowego sanatorium dla piersiowo chorych w pobliskiej Rudce i wpisanie miejscowoci Mrozy do rejestru wsi letniskowych. Mrozy zostay uznane za kurort i zasyny ze swojego specyficznego mikroklimatu, duej lesistoci, ktrej zawdziczay obecno w powietrzu leczniczych olejkw eterycznych oraz rzeki i staww, w ktrych mona byo kpa si, pywa dk czy owi raki. Synne byy take mroziaskie doroki oraz dwie kolejki konne. Jedna z nich kursowaa od stacji kolejowej w Mrozach do Sanatorium w Rudce. Pocztkowo kolejka wozia materia na plac budowy Sanatorium a po jego otwarciu w 1908 r. zostaa przeksztacona na osobow i tak jako jedna z dwch najduej kursujcych kolejek konnych w Europie przetrwaa do lat 60-tych. W 2011 r. kolejka zostaa reaktywowana i dzisiaj znw cieszy mieszkacw oraz turystw. Druga z kolejek kursowaa od stacji w Mrozach przez Kauszyn do Wierzbna. Jej tras dzisiaj moemy rozpozna po nasypie, ktry najlepiej widoczny jest przy drodze prowadzcej od cmentarza do Woli Paprotniej i dalej przez Olszewice do Kauszyna. Kolejka zostaa zbudowana w poowie lat dwudziestych, w przecigu trzech miesicy przez trzydziestu pracownikw. Suya gwnie ludnoci ydowskiej, czc Kauszyn ze stacj kolejow w Mrozach. W planach docelowo miaa poczy Mrozy z Wgrowem, jednak plany te nigdy nie zostay zrealizowane1.

Przez cay wiek XIX i XX stopniowo wzrastaa liczba zabudowa i tym samym mieszkacw. W latach trzydziestych XX wieku po raz pierwszy pojawia si nazwa osiedla Mrozy Poudniowe, w innym miejscu jest to nawet dokadniej okrelone jako Mrozy Poudniowe Parcele. W tym okresie musiaa prawdopodobnie nastpi parcelacja zaduonego majtku Bronisawa Szweycera i powstanie zarysw osiedla wedug popularnej wwczas koncepcji urbanistycznej Miast Ogrodw. Gwnym zaoeniem tej idei byo czenie walorw miasta z dogodnym dostpem do pracy, usug i kultury z walorami wsi, to jest przede wszystkim z bliskoci wszechobecnej przyrody.

Gospodarka Mrozw pierwotnie opieraa si na dziaalnoci mynw. Z czasem zaczy powstawa inne zakady pracy: wspomniany wyej tartak, kunie, masarnia z wyrbem misa czy zlokalizowany pomidzy Mrozami i Szymonami browar. W latach dwudziestych XX wieku rozpoczto starania o organizacj targw w Mrozach. W latach trzydziestych odbyway si targi due, ktrych byo cztery w roku oraz targi mae, co tydzie w kady wtorek.

Lata dwudzieste i trzydzieste XX w. to rwnie rozwj ycia kulturalnego i spoecznego miejscowoci Mrozy. W 1928 r. powstaje Ochotnicza Stra Poarna i budynek remizy. Rwnoczenie czyniono starania w sprawie budowy kocioa katolickiego. Miejscowa spoeczno pierwszy drewniany koci wybudowaa w pi tygodniu, co bezporednio pozwolio na erygowanie parafii w dniu 1 kwietnia 1931 r. Drewniany koci spon w nocy z 26 na 27 sierpnia 1979 r. a na jego miejscu powsta koci murowany.

II wojna wiatowa przyniosa ogromne zniszczenie i zaprzepacia prac wielu pokole. Zniszczenie, jakiego dokonaa na trwae zmienio struktur spoeczn i charakter Mrozw. W wyniku dziaa wojennych w Mrozach zniszczeniu ulego wiele zabudowa. Drastyczne represje dotkny ludno ydowsk. Wielu z mieszkacw tego pochodzenia trafia do obozw pracy, w tym do obozu pracy w Mrozach obok stacji kolejowej, w ktrym wszyscy najprawdopodobniej zostali zamordowani. Po wojnie represje dotkny take mieszkacw narodowoci niemieckiej. W sposb brutalny przeladowani byli Polacy, ktrzy nie chcieli wsppracowa z nowymi wadzami, w tym zasilajcy dawne szeregi Armii Krajowej.

Po wojnie w Mrozach, ktrych znaczenie wzroso w 1973 r., w zwizku z ustanowieniem w nich siedziby gminy, zaczli osiedla si mieszkacy pochodzcy z ssiednich wsi. Budownictwo mieszkaniowe rozwijao si ju po obu stronach linii kolejowej. Najwicej nowych domw powstawao w latach 70-tych i 80-tych.

W latach 90-tych uruchomiono targowisko, wybudowano pawilony handlowe w Mrozach, rozbudowano sie telefoniczn na terenie gminy, wyremontowano szkoy i stranic, pobudowano oczyszczalni ciekw i sie wodocigow, wybudowano hal sportow przy szkole podstawowej w Mrozach, wymieniono owietlenie uliczne i nawierzchni chodnikw. XXI w. przynis kolejne inwestycje i kolejne zmiany. Zostaa zmodernizowana linia kolejowa i stacja PKP. Odnowiono przestrze publiczn w centrum miejscowoci, pobudowano parkingi, chodniki, wyremontowano cz ulic, rozbudowano sie kanalizacyjn w dalszej czci miejscowoci, zmodernizowano stadion sportowy, wyremontowano wietlice wiejsk, rozbudowano stranic OSP i utworzono nowoczesne Gminne Centrum Kultury, odbudowano zbiornik retencyjny, urzdzono jego otoczenie, pobudowano wielofunkcyjne boiska, przebudowano oczyszczalni ciekw, rozbudowano sie kanalizacyjn, odbudowano kolejk konn i pobudowano penowymiarow, wielofunkcyjn hal sportow. Wiksza liczba mieszkacw pocigna za sob rozwj handlu i usug. Nieprzerwanie trwa budowa ulic, parkingw, chodnikw. Mrozy, dziki duemu zaangaowaniu lokalnej spoecznoci i pomysom jej liderw, stay si miejscem wielu cyklicznych imprez, niekiedy o znaczeniu wykraczajcym nawet poza granice kraju.

Z dniem 2 stycznia 2014 r. miejscowo Mrozy oficjalnie uzyskaa status miasta.

Ksztatowanie si granic gminy

Pocztku ksztatowania si granic gminy Mrozy naley upatrywa w 1865 r. Po powstaniu styczniowym, obecne tereny nalece do gminy wchodziy w skad dwch gmin, czyli gminy Kuflew, do ktrej naleay wsie: Dbrowa, Grodzisk, Guzew, Nowy Guzew, Koacz, Kuflew, Lubomin, Maawie, Mrozy, Podciernie, Podskwarne, Rudka - wie, Rudka Sanatoryjna, Skruda, Skrzeki, Sokolnik, Topr, Porzewnica, Trojanw, Wola Kauska, Wola Paprotnia, Wola Stanisawowska oraz gminy ukwiec z siedzib w Latowiczu (pniej w Jeruzalu), do ktrej naleay pozostae obecne wsie gminy Mrozy, czyli Borki, Dbowce, Jeruzal, Koacz, Lipiny, ukwiec. W 1922 r. zlikwidowano Gmin ukwiec, tworzc gmin Jeruzal. Gmina Kuflew i Jeruzal funkcjonoway do 1953 r., do zniesienia gmin i utworzenia Gromadzkich Rad Narodowych. W polskiej rzeczywistoci gminy znw pojawiy si w 1973 r. Wtedy z gromad w Grodzisku, Jeruzalu, Kuflewie, Lipinach, Mrozach i Woli Rafaowskiej utworzono jedn gmin Mrozy. Od tamtej pory granice gminy nie zmieniay si.


Opracowaa: Kamila Jukiewicz

copyright 2006-2016 Urz±d Miasta i Gminy Mrozy